Dharmaskandha |
2. saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ |
uddānaṃ |
hetuḥ pūrvaṃgamaṃ balaṃ saṃskārāḥ kumbhena |
catuṣkaṃ ||
uddānaṃ |
lobhaḥ alobhaḥ atha cakṣuḥ saṃskṛtaṃ kumbhopamena |
dvitīyaṃ catuṣkaṃ ||
saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ katamad | āha | yatha tāval lobhasahajāṃ vedanāṃ pratītya lobhasahajasya vijñānasyābhinirvṛttir bhavati prādurbhāvaś ca dveṣasahajāṃ mohasahajāṃ vedanāṃ pratītya mohasahajasya vijñānasyābhinirvṛttir bhavati prādurbhāvaḥ | tad ucyate saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ | api khalu cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ | tatra cakṣuḥsaṃskṛtaṃ rūpāṇi ca bāhyaṃ pratyayaṃ cakṣurvijñānasya tad ucyate saṃskārapratyayaṃ vijnānaṃ | śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥ pratītya dharmāṃś cotpadyate manovijñānaṃ | tatra manaḥsaṃskṛtaṃ dharmāś ca bāhyaṃ pratyayaṃ manovijñānasya tad ucyate saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ | api khalv evam uktaṃ bhagavatā kumbhopamesmin vyākaraṇe |
tasya puṇyān saṃskārān abhisaṃskṛtya puṇyopagaṃ bhavati vijñānaṃ | apuṇyān āniṃjyān saṃskārān abhisaṃskṛtyāniṃjyopagaṃ bhavati vijñānaṃ |
katham apuṇyaṃ | āha | yathā khalv ihaikatyo rāgaparyavasthito dveṣaparyavasthito mohaparyavasthitaḥ kāyena duścaritaṃ carati vācā manasā duścaritaṃ carati | iti ye te akuśalāḥ kāyasaṃskārā vāksaṃskārā manaḥsaṃskārā ima ucyante 'puṇyāḥ saṃskārāḥ | yad api taddhetos tatpratyayaṃ kāyasya bhedān narakeṣūpapadyate | tatra ca vijñānam abhinirvartayati | evam apuṇyān saṃskārān abhisaṃskṛtyāpuṇyopagaṃ vijñānaṃ bhavati |
yathā narakeṣu tiryakpreteṣu |
kathaṃ puṇyān abhisaṃskārān abhisaṃskṛtya puṇyopagaṃ bhavati vijñānaṃ | āha | yathā khalv ihaikatyo manuṣyasukhakeṣv avekṣāvān bhavati pratibaddhacittaḥ | vistareṇa yāvat | tatra ca vijñānam abhinirvartayati | evaṃ puṇyān saṃskārān abhisaṃskṛtya puṇyopagaṃ bhavati vijñānaṃ |
yathā manuṣyasukhakānām evaṃ yāvat paranirmitavaśavartināṃ brahmakāyikānāṃ viviktaṃ kāmair viviktaṃ tatra ca vijñānam abhinirvartayati | (about 65-70 akṣaras illegible)
yāvad bṛhatphalānāṃ sarveṣu pratipratidhyānāni vaktavyāni |
katham āniṃjyān saṃskārān abhisaṃskṛtyāniṃjyopagaṃ bhavati vijñānaṃ | āha | yathā khalv ihaikatya ākāśānantyāyatanānāṃ devānām avekṣāvān bhavati pratibaddhacitto vistareṇa tatra ca vijñānam abhinirvartayati | evaṃ yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanānām iti yāvad vijñānaṃ saṃskārān āgamya vistaraḥ ||