Dharmaskandha |
8. sparśapratyayā vedanā |
trayāṇāṃ sannipātāj jāyate yā hi vedanā
sukhavedanīyaḥ sparśaḥ ghoṣilānanda eva ca ||
uddānaṃ ||
sparśapratyayā vedanā katamā | āha | cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā |
evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥ pratītya dharmāṃś cotpadyate manovijñānaṃ | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ | sparśapratyayā vedanā |
api khalu cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānaṃ | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ sukhavedanīyo duḥkhavedanīyo 'duḥkhāsukhavedanīyaḥ | tat khalu sukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate sukhā vedanāsukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate duḥkhā vedanā | aduḥkhāsukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate duḥkhā vedanā | aduḥkhāsukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate aduḥkhāsukhā vedanā | tad ucyate sparśapratyayā vedanā |
api khalv evam uktam āyuṣmatā ānandena ghoṣilasya gṛhapater |
anyo ca gṛhapate cakṣurdhātur anyo rūpadhātur anyaś cakṣurvijñānadhātuḥ | sukhavedanīyaṃ gṛhapate dvayaṃ pratītya vijñānasyotpādo bhavati | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ | tat khalu sukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate sukhā vedanā | anya eva yāvad | duḥkhavedanīyaṃ gṛhapate dvayaṃ pratītya vijñānasyotpādo bhavati | trayāṇāṃ sannipātāt sparśaḥ duḥkhavedanīyaḥ | tat khalu duḥkhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate duḥkhā vedanā | anya eva yāvad | aduḥkhāsukhavedanīyaṃ gṛhapate dvayaṃ pratītya vijñānasyotpādo bhavati | trayāṇāṃ sannipātaḥ sparśaḥ aduḥkhāsukhavedanīyaḥ | tat khalv aduḥkhāsukhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate aduḥkhāsukhā vedanā |
anya eva gṛhapate śrotraghrāṇajihvākāyamanodhātur anyo dharmadhātur anyo manovijñānadhātuḥ | sukhavedanīyaṃ gṛhapate dvayaṃ pratītya vistareṇa yathā pūrvoktaṃ | tad ucyate sparśapratyayā vedanā |
api khalv evam uktaṃ bhagavatā mahānidānaparyāyesmin vyākaraṇe āyuṣmate ānandāya |
asti pratyayam ānanda vedanā vistareṇa yāvac | cakṣuḥsaṃsparśaś ced ānanda nābhaviṣyad api nu cakṣuḥsaṃsparśapratyayam adhyātmam utpadyeta sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā | no bhadanta |
evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamahaḥsaṃsparśaḥ ced ānanda nābhaviṣyad api nu manaḥsaṃsparśapratyayam adhyātmaṃ utpadyeta veditaṃ sukhaṃ vā duḥkhaṃ vā aduḥkhāsukhaṃ vā | no bhadanta | sarvaśo vā ānanda sparśe asati vedanā prajñāyeta | no bhadanta | tasmād dhy ānandaitan nidānaṃ vistareṇa yāvad | idaṃ mayā yad uktam idaṃ tat pratyuktaṃ ||