Avadānaśatakam* |
navamo vargaḥ |
84: tripiṭakaḥ
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane ’nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu samayena śrāvastyāṃ rājā prasenajit kauśalo rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca praśāntakalikalahaḍimbaḍamaraṃ taskararogāpagataṃ śālīkṣugomahiṣīsaṃpannam* | priyam ivaikaputrakaṃ rājyaṃ pālayati | yāvad asau devyā saha krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ kāṣāyavastraṃ prāvṛtya śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca | sa jātamātraḥ pṛcchati: kiṃ bhagavān ihaiva śrāvastyāṃ śāriputramaudgalyāyanakāśyapānandaprabhṛtayo vā mahāśrāvakā iti | tato ’sya mātā vismayaharṣapūrṇā kathayati: putraka bhagavān ihaiva śrāvastyāṃ mahāśrāvakāś ceti | yāvad eṣo ’rtho rājñaḥ prasenajito niveditaḥ: putras te jātaḥ | kāṣāyavastraṃ prāvṛtya śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca | sa bhagavato mahāśrāvakāṇāṃ ca pravṛttim anveṣata iti | tato rājñā prasenajitā tasyānugrahāryaṃ bhagavān saśrāvakasaṃgho bhaktenopanimantritaḥ | atha bhagavān bhikṣugaṇaparivṛto bhikṣusaṃghapuraskṛto yena rājñaḥ prasenajito bhaktābhisāras tenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ | tato rājā prasenajit kauśalaḥ putram utsaṅge kṛtvā bhagavato darśayati: ayaṃ me bhagavan putro jātamātra eṣa bhagavantaṃ smarati, mahāśrāvakāṃś ceti | tato bhagavāṃs taṃ kumāram āmantrayate: ārogyaṃ te tripiṭeti | sa kathayati: vande tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham iti | tato rājā prasenajit param vismayam āpannaḥ ||
yadā saptavarṣo jātas tadā bhagavacchāsane pravrajitas tair eva kāṣāyaiḥ prāvṛtaḥ | tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śatanapatanavikiraṇavidhvaṃsanadharmatayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhan saṃvṛttaḥ traidhātukavītarāgaḥ samaloṣṭakāñcana ākāśapāṇitalasamacitto vāsīcandanakalpo vidyāvidāritāṇḍakośo vidyābhijñāpratisaṃvitprāpto bhavalābhalobhasatkāraparāṅmukhaḥ | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyo mānyo ’bhivādyaś ca saṃvṛttaḥ ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta tripiṭena karmāṇi kṛtāni, yena kāṣāyavastraprāvṛto jātaḥ śramaṇaveṣadhārī jātismaraḥ | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: tripiṭenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | tripiṭena karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko ’nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* ||
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo ’tīte ’dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad rājñaḥ kṛkiṇaḥ putra ṛṣipatanaṃ gataḥ | athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cāsya prasādo jātaḥ | sa prasādajāto bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya | tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī saṃsāravairāgyikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā saṃsāre doṣadarśī nirvāṇe guṇadarśī bhūtvā rājānaṃ vijñāpayāmāsa: anujānīhi māṃ tāta, bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | rājovāca: na śakyam etan mayā kartum* | yasmāt te yuvarājābhiṣeko nacireṇa bhaviṣyatīti | kumāraḥ kathayati: alaṃ me rājyena bahudoṣaduṣṭadharmasaṃpannena | avaśyam evāhaṃ bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | sa pitrā nānujñātaḥ | tenaiko bhaktacchedaḥ kṛtaḥ, dvau trayo vā yāvat ṣaḍ bhaktacchedāḥ kṛtāḥ | tato ’sya vayasyakai rājā vijñaptaḥ | deva anujānīhi kumāraṃ pravrajitum* | mā haiva kālaṃ kariṣyatīti | tato rājñā putraḥ pratijñāṃ
karitaḥ: tāvat te ’smākaṃ darśanaṃ na deyam*, yāvat trayaḥ piṭakā adhītā iti | yāvad asau pitaram anujñāpya bhagavacchāsane pravrajitaḥ |
tena yujyamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena nacireṇa trayaḥ piṭakā adhītāḥ | yuktam uktapratibhānī dhārmakathikaḥ saṃvṛttaḥ | tasyaitad abhavat*: yanv ahaṃ pūrvikāṃ pratijñāṃ niryātayeyam iti | sa pituḥ sakāśaṃ gataḥ | sa pṛṣṭaś ca: kiṃ putra asti kiṃcid adhītam iti? tenoktam*: trayaḥ piṭakā iti | tatas tena pitus tādṛśī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā rājā āttamanāḥ saṃvṛttaḥ | tataḥ prasādajātaḥ kathayati: putra kena te prayojanam iti | tenoktam*: icchāmy ahaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham upanimantrya ṣaḍbhiḥ pariṣkārair ācchādayitum iti | rājā kathayati: yatheṣṭaṃ kuruṣva, vistīrṇaṃ rājakulam iti | tatas tripiṭena bhagavān viṃśatisahasraparivāraḥ praṇītenāhāreṇa saṃtarpitaḥ | ekaikaś ca bhikṣuḥ ṣaḍbhiḥ pariṣkārair ācchāditaḥ | tataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtam*: yan mayā idānīṃ kṛcchreṇa pravrajyā pratilabdhā, tathāgate ca saśrāvakasaṃghe kārāḥ kṛtāḥ, anenāhaṃ kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca yatra yatra jāyeya tatra tatra kāṣāyavastraprāvṛta eva śramaṇaveṣadhārī jātismaraś ca syām iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo ’sau tena kālena tena samayena kṛkiṇaḥ putraḥ, ayaṃ tripiṭaḥ | tenaiva hetunā āḍhye rājakule putro jāto ’bhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko jātismaraś ca saṃvṛttaḥ | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||