Avadānaśatakam* |
ṣaṣṭho vargaḥ |
53: sālaḥ
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane ’nāthapiṇḍadasyārāme | tena khalu punaḥ samayena śrāvastyāṃ sālabhañjikā nāma parva pratyupasthitam* | tatrānekāni prāṇiśatasahasrāṇi saṃnipatya sālapuṣpāṇy ādāya krīḍanti ramante paricārayanti | yāvad anyatarā śreṣṭhidārikā sālapuṣpāṇy ādāya śrāvastīṃ praviśati | bhagavāṃś ca bhikṣugaṇaparivṛtaḥ śrāvastīṃ piṇḍāya caritvā nirgacchati | dadarśa sā dārikā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | dṛṣṭvā ca punaḥ prasādajātayā bhagavān sālapuṣpair avakīrṇaḥ | tataḥ pradakṣiṇīkṛtya pratinivṛttā: bhūyo ’nyāni gṛhasyārthe āneṣyāmīti | yāvad asau sālavṛkṣam adhirūḍhā patitā | bhagavataḥ kṛtopasthānā kālagatā praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannā yāvat sālapuṣpavimānālaṃkṛtā devasamitim upasaṃkrāntā ||
tasmiṃś ca kāle śakro devendraḥ sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ devagaṇasya madhye buddhasya varṇaṃ bhāṣate, dharmasya saṃghasya ca varṇaṃ bhāṣate | dadarśa śakro devendras tāṃ devakanyāṃ sālapuṣpavimānālaṃkṛtām uttaptakuśalamūlām* | dṛṣṭvā ca gāthayā pratyabhāṣata:
gātraṃ kena vimṛṣṭakāñcananibhaṃ padmotpalābhaṃ tava
gātraśrīr atulā kṛteyam iha te dehāt prabhā niḥsṛtā
vaktraṃ kena vibuddhapadmasadṛśaṃ cāmīkarābhaṃ tava
brūhi tvaṃ mama devate phalam idaṃ yat karmajaṃ bhujyate ||
devatā prāha:
saśrāvako narāditya ākīrṇo varalakṣaṇaiḥ
tat karma kuśalaṃ kṛtvā rājate ’bhyadhikaṃ mama
jalajenduviśuddhābhaṃ vadanaṃ kāntadarśanam* ||
śakraḥ prāha:
aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam*
yatra nyastaṃ tvayā bījam iṣṭaṃ svargopapattaye ||ko nārcayet pravarakāñcanarāśigauraṃ
buddhaṃ viśuddhakamalāyatapatranetram*
yatrādhikārajanitāni varāṅganānāṃ
rejur mukhāni kamalāyatalocanani ||
dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ, kutropapannaḥ kena karmaṇeti | sā paśyati: manuṣyebhyaś cyutā praṇīteṣu deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannā, bhagavato ’ntike cittaṃ prasādyeti | atha tasyā devakanyāyā etad abhavat: na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāsā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam* | yanv aham aparyuṣitaparivāsā eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāmeyam iti | atha sā devakanyā calavimalakuṇḍaladharā hārārdhahāravirājitagātrī maṇiratnavicitracūḍā kuṅkumatamālapatraspṛkkādisaṃsṛṣṭagātrī anekadevatāśatasahasraparivṛtā tenaiva sālapuṣpavimānena saha bhagavatsakāśam upasaṃkrāntā | bhagavantaṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya | atha bhagavāṃs tasyā devatāyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān, yāṃ śrutvā tayā devakanyayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* | sā dṛṣṭasatyā trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā na devatābhir na rājñā neṣṭena svajanabandhuvargeṇa na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇair yad bhagavatāsmākaṃ kṛtam* | ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ, laṅghitā asthiparvatāḥ, pihitāny apāyadvārāṇi, vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi, pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu | āha ca:
tavānubhāvāt pihitaḥ sughoro
hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ |
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā
nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ ||tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ
mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ | Speyer: suviśuddha cakṣuḥ
prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ
tīrṇā ca duḥkhārṇavapāram asmi ||naravarendra narāmarapūjita
vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ
bhavasahasrasudurlabhadarśana
saphalam adya mune tava darśanam* || itiavanamya tataḥ pralambahārā
caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣā
parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ
suralokābhimukhī divaṃ jagāma ||
athāsau devakanyā vaṇig iva labdhalābhaḥ, sasyasaṃpanna iva karṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ, sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatā tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gatā ||
bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti | tair dṛṣṭo bhagavato ’ntike udāro ’vabhāsaḥ, yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ paprachuḥ: kiṃ bhadanta imāṃ rātriṃ brahmā sahāṃpatiḥ śakro devendraś catvāro lokapālā bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ? bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sahāṃpatir na śakro devendro nāpi catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ | api tu dṛṣṭā yuṣmābhiḥ sā dārikā, yayā aham antarmārgo sālapuṣpair avakīrṇaḥ? evaṃ bhadanta | saiṣā mamāntike cittam abhiprasādya kālagatā praṇīteṣū deveṣu trāyastriṃśeṣūpapannā | sā imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntā | tasyā mayā dharmo deśitaḥ, dṛṣṭasatyā ca svabhavanaṃ gatā | tasmāt tarhi bhikṣava evaṃ śikṣitavyam: yac chāstāraṃ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | śāstāraṃ satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya vihariṣyāmaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||